Nuôi con bằng sữa mẹ là mong muốn của hầu hết các bà mẹ sau sinh. Tuy nhiên, trên thực tế, việc duy trì nguồn sữa không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhất là trong những ngày đầu hoặc khi mẹ phải quay trở lại công việc. Hiểu đúng và làm đúng ngay từ đầu sẽ giúp mẹ giữ được nguồn sữa ổn định, đủ cho con và bớt đi nhiều lo lắng không cần thiết.
Cho bé bú ngay sau sinh
Sau khi sinh, nếu tình trạng sức khỏe của mẹ và bé cho phép, mẹ nên cho bé bú càng sớm càng tốt, tốt nhất là trong vòng 30 phút đến 1 giờ đầu sau sinh. Dù lượng sữa non tiết ra lúc này không nhiều, nhưng đây lại là nguồn dinh dưỡng rất quý giá đối với trẻ sơ sinh. Sữa non giàu kháng thể, giúp bảo vệ bé trong những ngày đầu đời khi hệ miễn dịch còn non yếu.
Việc cho bé bú sớm không chỉ giúp bé được tiếp nhận dinh dưỡng kịp thời mà còn là cách kích thích tự nhiên giúp tuyến sữa hoạt động. Khi bé bú, cơ thể mẹ sẽ được nhận tín hiệu để tiết sữa nhiều hơn, nhờ đó sữa về sớm và đều hơn trong những ngày sau sinh.
Cho bé bú thường xuyên và theo nhu cầu
Cho bé bú mẹ chính là biện pháp hiệu quả nhất để kích thích tuyến sữa và duy trì nguồn sữa lâu dài. Bé bú càng nhiều thì sữa mẹ tiết ra càng nhiều. Vì vậy, mẹ nên cho bé bú theo nhu cầu, tức là bú mỗi khi bé có dấu hiệu đòi bú như mút tay, quay đầu tìm ti, chép miệng. Mẹ không nên chờ đến khi bé khóc to mới cho bú vì lúc đó bé đã quá đói và dễ quấy khóc.
Thông thường, số lần bú của trẻ sơ sinh có thể dao động từ 8-12 lần mỗi ngày. Ngoài ra, các cữ bú ban đêm cũng rất quan trọng. Khi bé bú vào ban đêm, lượng sữa bé nhận được vẫn đảm bảo theo nhu cầu, đồng thời việc bú đêm còn kích thích tuyến sữa hoạt động mạnh hơn, giúp duy trì nguồn sữa mẹ ổn định.
Duy trì nguồn sữa mẹ khi mẹ đi làm
Khi chuẩn bị quay trở lại công việc, nhiều mẹ lo lắng không biết có đủ sữa cho con hay không. Điều quan trọng đầu tiên là mẹ cần có quyết tâm duy trì nuôi con bằng sữa mẹ và tin rằng mình hoàn toàn có thể làm được. Nếu vắt sữa đều đặn, ăn uống đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý, mẹ có thể duy trì nguồn sữa cho con đến ít nhất 2 tuổi. Trẻ được bú sữa mẹ thường khỏe mạnh hơn, ít mắc các bệnh vặt và tiêu hóa tốt hơn.
Gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong giai đoạn này. Mẹ nên chuẩn bị người chăm sóc bé thay thế ít nhất một tháng trước khi đi làm để bé có thời gian làm quen. Bé có thể được tập ăn bằng thìa, muỗng hoặc uống bằng cốc, bình thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào bú trực tiếp.
Trước khi đi làm, mẹ nên vắt sữa và bảo quản sữa trong tủ lạnh tại nhà. Việc vắt sữa thường xuyên giúp tạo thói quen tiết sữa cho cơ thể, nhờ đó sữa sẽ ra đều hơn. Mẹ nên cho bé bú trước khi đi làm và sau khi về nhà. Nếu có điều kiện, mẹ có thể tranh thủ về giữa giờ để cho bé bú trực tiếp. Trong trường hợp mẹ phải đi làm cả ngày và không thể về nhà, việc vắt sữa tại nơi làm việc là rất cần thiết để duy trì nguồn sữa.
Khi đi làm, mẹ nên vắt sữa khoảng mỗi 3 giờ/ lần, mỗi lần khoảng 20 phút. Mẹ có thể trao đổi với nơi làm việc để sắp xếp thời gian linh động, dành khoảng 60 phút/ ngày cho hai lần vắt sữa ngoài giờ nghỉ trưa. Ngoài ra, mẹ cần chuẩn bị túi giữ nhiệt và đá gel để vận chuyển sữa từ nơi làm việc về nhà. Nếu nơi làm việc có tủ lạnh, sữa nên được đặt trong hộp nhựa kín rồi cho vào ngăn đông để tránh nhiễm bẩn. Trường hợp không có tủ lạnh, sữa mẹ vắt ra vẫn có thể được bảo quản an toàn trong vòng 24 giờ trong hộp giữ nhiệt có đá, với nhiệt độ khoảng 15 độ C.
Chế độ dinh dưỡng hợp lý cho mẹ đang cho con bú
Để duy trì nguồn sữa mẹ, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng. Mỗi ngày, mẹ đang cho con bú cần được cung cấp đủ năng lượng và nên bổ sung thêm khoảng 500-600 kcal so với nhu cầu trước khi mang thai.
Trong giai đoạn cho con bú, nhu cầu về vitamin và khoáng chất của cơ thể mẹ tăng lên đáng kể. Chỉ ăn uống hằng ngày đôi khi chưa đủ để đáp ứng nhu cầu này, vì vậy nhiều mẹ cần bổ sung thêm vitamin tổng hợp dành cho phụ nữ đang cho con bú. Những mẹ ăn chay hoặc thuần chay có nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng cao hơn, đặc biệt là vitamin B12 và sắt, nên càng cần chú ý.
Bữa ăn của mẹ nên đầy đủ và đa dạng các nhóm thực phẩm, bao gồm chất đạm, tinh bột, chất béo, vitamin và khoáng chất. Những thực phẩm giàu dinh dưỡng như tôm, cá, cua, trứng, sữa, thịt, các loại đậu, lạc vừng, rau xanh và trái cây chín nên được đưa vào thực đơn hằng ngày.
Mẹ cũng cần uống đủ nước vì hơn 80% thành phần của sữa mẹ là nước. Nếu mẹ uống không đủ nước, lượng sữa có thể giảm.
Ngoài ra, mẹ cần chú ý bổ sung iốt với nhu cầu khoảng 290 mcg/ ngày. Iốt có nhiều trong muối ăn có iốt, các sản phẩm từ sữa, trứng và hải sản. Choline cũng là một dưỡng chất quan trọng, có thể tìm thấy trong trứng, thịt, một số loại hải sản, đậu, đậu Hà Lan và đậu lăng.
Bên cạnh đó, mẹ nên sử dụng sữa và các chế phẩm từ sữa với lượng khoảng 6-7 đơn vị mỗi ngày. Một đơn vị sữa tương đương một hũ sữa chua 100ml, 100ml sữa tươi hoặc khoảng 15gr phô mai.
Chế độ sinh hoạt hợp lý giúp duy trì sữa mẹ
Giấc ngủ có vai trò rất quan trọng trong việc phục hồi sức khỏe và duy trì nguồn sữa. Khi mẹ được ngủ đủ và ngủ sâu, cơ thể sẽ có điều kiện tái tạo năng lượng và tạo sữa tốt hơn.
Bên cạnh đó, tinh thần thoải mái cũng ảnh hưởng trực tiếp đến lượng sữa mẹ. Sau sinh, mẹ thường phải đối mặt với nhiều thay đổi về cơ thể, tâm lý, công việc gia đình và việc chăm sóc con nhỏ. Vì vậy, việc giữ tinh thần thư giãn, hạn chế căng thẳng và loại bỏ những suy nghĩ tiêu cực sẽ giúp quá trình tiết sữa diễn ra thuận lợi hơn.
Mẹ cũng nên duy trì vận động nhẹ nhàng với những bài tập phù hợp sau sinh. Việc tập luyện giúp mẹ nhanh chóng lấy lại sức khỏe, cải thiện quá trình trao đổi chất của cơ thể, từ đó hỗ trợ tiết sữa và duy trì nguồn sữa mẹ ổn định.
Hướng dẫn bảo quản sữa mẹ đúng cách
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) hướng dẫn điều kiện để sữa mẹ đạt chất lượng tốt nhất như sau:
| Vị trí lưu trữ và nhiệt độ | |||
| Sữa mẹ | Nhiệt độ phòng
(20-25oC) |
Ngăn mát tủ lạnh (4oC) | Ngăn đông tủ lạnh (-18 oC) |
| Sữa mẹ mới vắt/ hút | Tốt nhất 4 giờ | Tốt nhẩt 4 ngày | Tốt nhất 6 tháng |
| Sữa mẹ rã đông | 1 – 2 giờ | Tốt nhất 1 ngày | KHÔNG làm đông lại sữa mẹ đã rã đông |
| Sữa mẹ thừa sau khi bé bú | Sử dụng trong vòng 2 giờ sau khi bé bú xong | ||
Việc bảo quản sữa mẹ đúng cách giúp giữ được chất lượng và đảm bảo an toàn cho bé. Sữa mẹ mới vắt hoặc hút có thể được bảo quản ở nhiệt độ phòng từ 20-25°C trong vòng 4 giờ. Nếu để trong tủ lạnh ở nhiệt độ khoảng 4°C, sữa có thể sử dụng trong vòng 4 ngày. Khi bảo quản trong tủ đông ở nhiệt độ (-18)°C, sữa có thể dùng trong vòng 6 tháng.
Đối với sữa đã rã đông từ trước, sữa chỉ nên để ở nhiệt độ phòng trong 1-2 giờ hoặc bảo quản trong tủ lạnh tối đa 1 ngày. Sữa đã rã đông tuyệt đối không được đông lạnh lại. Nếu bé bú không hết sữa trong bình, phần sữa còn lại chỉ nên sử dụng trong vòng 2 giờ sau khi bé bú xong.
Chuẩn bị trước khi vắt và xử lý sữa mẹ
Trước khi vắt hoặc xử lý sữa mẹ, mẹ cần rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước. Nếu không có xà phòng và nước, mẹ có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa ít nhất 60% cồn.
Mẹ có thể vắt sữa bằng tay hoặc bằng máy hút sữa. Dù sử dụng cách nào, các dụng cụ tiếp xúc với sữa như phễu hút, bình chứa, đường ống của máy hút sữa đều cần được vệ sinh sạch sẽ và để khô hoàn toàn trước khi sử dụng. Những dụng cụ bị mốc, có mùi lạ hoặc không đảm bảo vệ sinh nên được thay mới để tránh làm nhiễm bẩn sữa mẹ.
Dụng cụ dùng để trữ sữa mẹ
Sau khi vắt, sữa mẹ nên được bảo quản trong túi trữ sữa chuyên dụng hoặc hộp đựng thực phẩm sạch làm bằng thủy tinh hoặc nhựa an toàn, có nắp đậy kín. Mẹ nên tránh sử dụng các loại chai có ký hiệu tái chế số 7 vì có thể chứa BPA. Tuyệt đối không đựng sữa mẹ trong các túi hoặc hộp sử dụng một lần.
Khi lưu trữ, mẹ nên dán nhãn rõ ràng ngày và giờ vắt sữa lên túi hoặc hộp đựng. Không nên bảo quản sữa ở cửa tủ lạnh hoặc tủ đông vì nhiệt độ ở đây thường thay đổi khi đóng mở. Chia nhỏ sữa lưu trữ vừa đủ cho 1 lần ăn của bé để tránh lãng phí. Không đổ sữa mẹ quá đầy trong bình chứa/ túi chứa vì sữa mẹ sẽ nở ra khi đông lại.
Trong trường hợp đi du lịch, sữa mẹ có thể được bảo quản trong túi giữ nhiệt có đá đông lạnh trong vòng tối đa 24 giờ. Khi đến nơi, mẹ có thể sử dụng sữa ngay, bảo quản trong tủ lạnh hoặc cho vào tủ đông.
Rã đông và hâm nóng sữa mẹ an toàn
Khi sử dụng sữa trữ đông, mẹ nên ưu tiên dùng sữa được vắt sớm hơn theo nguyên tắc “vắt trước dùng trước”. Có nhiều cách rã đông sữa mẹ như đặt trong tủ lạnh qua đêm, đặt túi sữa trong một bát nước ấm hoặc để dưới vòi nước ấm. Mẹ tuyệt đối không rã đông hoặc hâm nóng sữa mẹ bằng lò vi sóng vì cách này có thể làm mất chất dinh dưỡng và tạo ra những điểm nóng gây bỏng miệng trẻ.
Nếu sữa mẹ được rã đông trong tủ lạnh, sữa nên được sử dụng trong vòng 24 giờ, tính từ thời điểm sữa tan hoàn toàn. Sau khi sữa đã được làm ấm hoặc đưa về nhiệt độ phòng, sữa nên được dùng trong vòng 2 giờ. Sữa mẹ đã rã đông không được đông lạnh lại.
Khi hâm nóng sữa cho bé, mẹ nên giữ kín túi hoặc hộp sữa, đặt vào bát nước ấm hoặc dưới vòi nước ấm trong vài phút. Trước khi cho bé bú, mẹ nên kiểm tra nhiệt độ sữa bằng cách nhỏ vài giọt lên cổ tay. Mẹ không nên hâm nóng sữa trực tiếp trên bếp hoặc bằng lò vi sóng. Trước khi cho bé bú, nên nhẹ nhàng lắc hoặc khuấy sữa để phần chất béo đã tách ra hòa đều trở lại. Nếu bé không uống hết bình sữa, phần sữa còn lại chỉ nên sử dụng trong vòng 2 giờ, sau đó cần bỏ đi để đảm bảo an toàn.
Vệ sinh dụng cụ hút sữa và cho bé ăn
Các dụng cụ hút sữa, bình sữa và các vật dụng cho bé ăn cần được làm sạch và vệ sinh cẩn thận sau mỗi lần sử dụng. Việc vệ sinh đúng cách giúp hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn, bảo vệ chất lượng sữa mẹ và sức khỏe của bé.
Kết luận
Bảo quản sữa mẹ đúng cách không quá phức tạp nhưng đòi hỏi sự cẩn thận và đều đặn trong từng bước. Chỉ cần mẹ chú ý từ khâu rửa tay, lựa chọn dụng cụ trữ sữa, đến cách bảo quản, rã đông và hâm nóng, chất lượng sữa mẹ sẽ được giữ tốt nhất cho bé.
Duy trì nguồn sữa mẹ là một quá trình cần sự kiên nhẫn, hiểu biết và sự hỗ trợ từ gia đình cũng như môi trường xung quanh. Không phải lúc nào mọi việc cũng diễn ra suôn sẻ, nhưng chỉ cần mẹ cố gắng từng ngày, lắng nghe cơ thể mình và nhu cầu của bé, nguồn sữa mẹ sẽ dần ổn định hơn. Hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp mẹ tự tin hơn trên hành trình nuôi con bằng sữa mẹ.
___
Đọc thêm: Tất tần tật về nuôi con bằng sữa mẹ
___
Tài liệu tham khảo
1. CDC (Centers for Disease Control and Prevention), (2022). “Breastfeeding Report Card”.
https://www.cdc.gov/breastfeeding/data/reportcard.htm
2. CDC (Centers for Disease Control and Prevention), (2022). “Maternal Diet”
3. CDC (Centers for Disease Control and Prevention), (2022). “Proper Storage and Preparation of Breast Milk”
https://www.cdc.gov/breastfeeding/recommendations/handling_breastmilk.htm
4. Bệnh viện Từ Dũ, (2022). “Nuôi con bằng sữa mẹ”.
___
**Vui lòng đọc kỹ yêu cầu về Bản Quyền-Cộng Tác trước khi sao chép hoặc trích dẫn nội dung và hình ảnh của blog
Để lại một bình luận