Căng thẳng có thể tác động đến khả năng sinh sản theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào việc đó là nỗi lo tạm thời hay áp lực kéo dài, cũng như cách cơ thể mỗi người phản ứng.

Những áp lực cực độ về cả thể chất lẫn tinh thần đều có thể làm ảnh hưởng rõ rệt đến việc thụ thai. Ví dụ như biến cố mất đi người thân, hoặc cơ thể bị suy dinh dưỡng do ăn uống quá kiêng khem kết hợp tập luyện quá sức.

Khi bạn bị căng thẳng, cơ thể sẽ diễn ra một số thay đổi:

Tác động đến hormone: Cơ thể tiết ra cortisol và alpha-amylase khi lo âu. Các chất này làm rối loạn các hormone sinh sản, từ đó ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt và việc rụng trứng.

Ảnh hưởng chất lượng trứng: Nồng độ cortisol tăng cao sẽ làm sụt giảm estrogen, điều này khiến nhiều chuyên gia lo ngại chất lượng trứng cũng bị ảnh hưởng theo.

Gây khó khăn cho phôi làm tổ: Hormone căng thẳng CRH vốn xuất hiện ở cả tử cung và buồng trứng. Khi hormone này tăng lên, việc phôi thai bám và làm tổ trong tử cung sẽ gặp nhiều trở ngại hơn.

Giảm lưu lượng máu: Khi thần kinh bị căng thẳng, cơ thể giải phóng epinephrine và dopamine làm co mạch, giảm lượng máu lưu thông đến các cơ quan sinh sản. Trong khi đó, dòng máu lưu thông tốt lại là yếu tố rất cần thiết để phôi làm tổ và phát triển khỏe mạnh.

Tác động gián tiếp: Áp lực tâm lý khiến vợ chồng giảm ham muốn, ít quan hệ hơn, dễ mất ngủ và rối loạn nhịp sinh học. Một số người còn tìm đến rượu bia hay thuốc lá để giải tỏa, vô tình làm giảm cơ hội có con.

Bằng chứng từ các nghiên cứu khoa học

Tình trạng căng thẳng kéo dài làm giảm cơ hội thụ thai đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu thực tế:

Một nghiên cứu theo dõi hơn 500 phụ nữ mong con trong một năm cho thấy, những người có nồng độ enzyme căng thẳng alpha-amylase trong nước bọt cao nhất thì khả năng thụ thai giảm 29%, đồng thời nguy cơ khó có con tăng gấp đôi.

Nghiên cứu khác trên 4.500 cặp vợ chồng cũng ghi nhận mức độ áp lực tâm lý cao có liên quan trực tiếp đến việc giảm tỷ lệ thụ thai ở phụ nữ.

Với những chị em từng bị sảy thai, tình trạng lo âu kéo dài cũng dễ dẫn đến việc không rụng trứng và chậm có thai lại. Ngay cả với các ca làm thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), những chị em có nồng độ chất gây căng thẳng trong máu cao cũng có tỷ lệ thành công thấp hơn.

Một số nghiên cứu nhỏ khác chỉ ra rằng những căng thẳng nhẹ hay áp lực thông thường trong cuộc sống hàng ngày không hoàn toàn ảnh hưởng đến cơ hội có thai. Cơ thể chúng ta vẫn có cơ chế tự cân bằng rất tuyệt vời.

Căng thẳng có làm chậm rụng trứng không?

Câu trả lời là có.

Căng thẳng có thể khiến trứng rụng muộn hơn bình thường, hoặc thậm chí là không rụng trứng. Nguyên nhân là do hormone cortisol tăng cao sẽ làm gián đoạn tín hiệu từ vùng dưới đồi và tuyến yên, nơi điều phối việc sản xuất estrogen và kích thích buồng trứng phóng thích trứng. Không có trứng rụng thì không thể xảy ra quá trình thụ thai.

Tác động này ở mỗi người mỗi khác, có những vận động viên chạy marathon vẫn thụ thai bình thường, nhưng cũng có người chỉ cần tập luyện quá sức một chút là đã mất kinh hoàn toàn và không thể rụng trứng tự nhiên.

Nếu muốn theo dõi xem mình có rụng trứng hay không, có thể áp dụng các cách đơn giản như:

+ Quan sát dịch nhầy cổ tử cung (dịch sẽ dai và nhiều hơn khi gần ngày rụng trứng).

+ Đo nhiệt độ cơ thể vào mỗi buổi sáng ngay khi vừa ngủ dậy (nhiệt độ sẽ tăng nhẹ ngay sau khi rụng trứng).

+ Dùng que thử thử ngày rụng trứng.

Nếu căng thẳng khiến chậm kinh nhiều ngày, chị em đi khám bác sĩ để được hỗ trợ cân bằng lại nội tiết tố.

Giảm căng thẳng có giúp dễ đậu thai hơn?

Dù chưa có kết luận khẳng định chắc chắn 100% rằng chỉ cần hết căng thẳng là sẽ có thai, nhưng việc giải tỏa áp lực tinh thần chắc chắn mang lại nhiều tác động rất tích cực.

Các nghiên cứu thực tế ghi nhận rằng, khi các cặp vợ chồng hiếm muộn tham gia các liệu pháp tâm lý, học cách quản lý cảm xúc hay thực hành chánh niệm, tỷ lệ mang thai thành công (kể cả mang thai tự nhiên lẫn làm IVF) đều tăng lên rõ rệt.

Nhiều phân tích tổng hợp trên hàng ngàn bệnh nhân cho thấy, càng giảm bớt được lo âu thì cơ hội đón tin vui càng lớn.

Nên làm gì để chăm sóc tinh thần khi đang mong con?

Hành trình tìm con đôi khi rất dài và nhiều áp lực. Để giữ cho tâm trí nhẹ nhàng hơn, bạn có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ như:

Ngủ đủ giấc: Chú ý ngủ đúng giờ, hạn chế nhìn màn hình điện thoại trước khi đi ngủ và cố gắng ngủ đủ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm. Giấc ngủ kém chất lượng ảnh hưởng rất xấu đến nội tiết sinh sản.

Ăn uống lành mạnh: Hạn chế đồ ăn nhiều đường, đồ chiên rán, tinh bột chế biến sẵn. Tăng cường ăn rau xanh, trái cây, các loại hạt và cá giàu omega-3.

Vận động nhẹ nhàng: Tập thể dục vừa sức giúp giải phóng endorphin tạo cảm giác vui vẻ. Nếu tập với cường độ cao, nên nhớ ăn uống đầy đủ calo bù lại.

Duy trì cân nặng vừa phải: Quá gầy hay quá béo đều ảnh hưởng đến việc rụng trứng.

Thử tập Yoga hoặc Thiền: Nhiều nghiên cứu cho thấy những chị em tập yoga hoặc thiền chánh niệm giúp giảm lo âu đáng kể, từ đó nâng cao tỷ lệ đậu thai khi làm IVF.

Nếu cảm thấy mệt mỏi, nên dành thời gian cho bản thân để nghỉ ngơi, đi dạo, nghe nhạc hoặc gọi điện tâm sự với một người bạn luôn biết lắng nghe.

Nếu nỗi đau quá lớn như vừa trải qua mất mát hay thay đổi biến cố cuộc sống, bạn có thể tìm đến sự trợ giúp của các bác sĩ tư vấn tâm lý.

Kết luận

🌈 Nói chung, căng thẳng ảnh hưởng trực tiếp đến nội tiết, làm chậm rụng trứng và giảm cơ hội đậu thai của cả hai vợ chồng. Vì vậy, bên cạnh việc ăn uống đủ chất và sinh hoạt lành mạnh, giữ tinh thần thoải mái là yếu tố rất quan trọng để sớm đón tin vui. Nếu thả đã lâu chưa có con, hai vợ chồng nên chủ động đi khám chuyên khoa cùng nhau.

🔗 Tài liệu tham khảo

1. OASH. 2021.Weight, fertility, and pregnancy. U.S. Department of Health & Human Services Office on Women's Health. https://www.womenshealth.gov/healthy-weight/weight-fertility-and-pregnancy#

2. Miller N et al. 2019. Does stress affect IVF outcomes? A prospective study of physiological and psychological stress in women undergoing IVF. Reproductive Biomedicine Online 39(1): 93-101. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31085094/

3. Abdollahpour S et al. 2022. The efficacy of cognitive behavioral therapy on stress, anxiety and depression of infertile couples: A systematic review and meta-analysis. Journal of Obstetrics and Gynaecology 42(2): 188-197. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34109898/