Trong thai kỳ, không phải lúc nào mọi diễn tiến cũng hoàn toàn thuận lợi. Các xét nghiệm đặc biệt được chỉ định khi bác sĩ nhận thấy thai kỳ có nguy cơ cao gặp biến chứng hoặc nguy cơ thai nhi không phát triển tốt, thậm chí thai chết lưu.
Những trường hợp thường cần thực hiện các xét nghiệm này bao gồm phụ nữ từng gặp biến chứng ở lần mang thai trước hoặc đang có bệnh lý nền như tiểu đường, bệnh tim mạch. Ngoài ra, các vấn đề phát sinh trong thai kỳ như thai chậm phát triển, bất đồng nhóm máu Rh, huyết áp cao cũng là lý do cần theo dõi sát hơn.
Khi người mẹ cảm nhận thai nhi cử động ít hơn bình thường, thai kỳ kéo dài quá 42 tuần hoặc mang đa thai kèm theo biến chứng, các xét nghiệm đặc biệt cũng thường được chỉ định để đánh giá kỹ tình trạng của em bé.
Những xét nghiệm đặc biệt nào được thực hiện trong suốt thai kỳ?
Thông thường, các xét nghiệm đặc biệt bắt đầu được thực hiện từ tuần thứ 32 đến tuần thứ 34 của thai kỳ. Tuy nhiên, nếu thai kỳ có vấn đề nghiêm trọng hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định làm sớm hơn để theo dõi kịp thời.
Tần suất thực hiện các xét nghiệm này phụ thuộc vào nguyên nhân cần theo dõi, mức độ ổn định của tình trạng thai kỳ và kết quả của các lần kiểm tra trước đó. Có những trường hợp chỉ cần kiểm tra mỗi tuần một lần. Với một số thai kỳ nguy cơ cao hơn, xét nghiệm có thể được thực hiện hai lần mỗi tuần để đảm bảo an toàn cho thai nhi.
Các loại xét nghiệm đặc biệt là gì?
Những xét nghiệm thường được sử dụng để theo dõi sức khỏe thai nhi bao gồm đếm cử động thai, đo tim thai (CTG) và siêu âm Doppler động mạch rốn.
Đếm cử động thai nhi
Đếm cử động thai (hay còn gọi là thai máy) không chỉ để theo dõi hoạt động của bé mà còn là cách sớm phát hiện các dấu hiệu bất thường về sức khỏe thai nhi, nhất là từ tuần 28 trở đi.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cử động thai có liên quan đến chức năng bánh nhau, tử cung, và cả sự phát triển của bé trong bụng mẹ.
Khi người mẹ cảm thấy thai nhi cử động ít hơn so với thường ngày, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi cử động thai nhi tại nhà.
Có nhiều cách để đếm cử động thai, tùy theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Người mẹ sẽ được tư vấn cụ thể về thời điểm nên đếm, tần suất theo dõi và khi nào cần liên hệ lại nếu thấy cử động thai giảm.
Hướng dẫn đơn giản cho mẹ bầu khi đếm cử động thai tại nhà:
➡️ Chọn thời điểm cố định trong ngày, lý tưởng là sau bữa ăn.
➡️ Trước khi đếm, mẹ nên đi vệ sinh để thoải mái hơn.
➡️ Đặt tay lên bụng và bắt đầu đếm trong vòng 1 giờ. Một em bé khỏe mạnh sẽ có ít nhất 4 lần cử động trong giờ đầu tiên. Nếu chưa đủ, mẹ có thể đếm thêm 1 giờ nữa.
➡️ Nếu sau 2 giờ mà mẹ vẫn không đếm đủ 10 lần cử động, có thể đây là dấu hiệu bé giảm cử động.
📝 Lưu ý: Bé cũng có thời gian ngủ trong bụng mẹ, thường kéo dài từ 20-40 phút, ít khi quá 90 phút. Nếu không thấy bé cử động, có thể bé đang ngủ, mẹ nên chờ thêm một chút để đếm tiếp.
Đo tim thai (đo CTG)
Đo tim thai hay còn gọi là xét nghiệm không gắng sức (Non Stress Test – NST) là một phương pháp được sử dụng phổ biến trong thai kỳ. Mục đích của xét nghiệm này là đánh giá phản ứng của nhịp tim thai nhi với cử động của bé và với những cơn co tử cung nhẹ. Kết quả giúp bác sĩ biết được bé có đang khỏe mạnh và nhận đủ oxy hay không.
Đây là xét nghiệm an toàn, không gây đau và cũng không gây căng thẳng cho cả mẹ và thai nhi.
Khi đo tim thai, mẹ sẽ được nằm trên giường khám, được đặt hai dây đai mềm quanh bụng. Một dây để theo dõi nhịp tim của thai nhi, dây còn lại theo dõi những cơn co tử cung.
Bên cạnh đó, mẹ bầu cũng được hướng dẫn để sử dụng một thiết bị theo dõi thủ công bằng cách bấm nút khi cảm thấy bé đang cử động. Mẹ sẽ cầm thiết bị trên tay để ấn nút đúng thời điểm bé chuyển động, những thông số từ thiết bị cũng được ghi nhận trên máy để bác sĩ so sánh.
Quá trình đo monitoring theo dõi tim thai thường được tiến hành trong 20-30 phút. Nếu trong khi đo, thai nhi không cử động, có thể đánh thức bé bằng một thiết bị phát âm thanh nhẹ hoặc hướng dẫn mẹ uống nước ngọt, ăn nhẹ để kích thích bé vận động.
Siêu âm Doppler động mạch rốn
Siêu âm Doppler động mạch rốn được sử dụng để đánh giá lưu lượng máu trong dây rốn. Xét nghiệm này thường được chỉ định khi thai nhi có dấu hiệu chậm phát triển và được thực hiện kết hợp với các phương pháp theo dõi khác.
Mẹ nằm thoải mái trong khi bác sĩ dùng đầu dò di chuyển nhẹ trên bụng. Sóng âm sẽ giúp hiển thị hình ảnh và dòng chảy của máu trong động mạch rốn trên màn hình.
Kết quả bình thường cho thấy lưu lượng máu qua động mạch rốn ổn định, thai nhi được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất. Nếu phát hiện dòng máu bất thường, điều này có thể cho thấy nhau thai hoạt động kém và lượng oxy đến thai nhi bị giảm, từ đó cần theo dõi hoặc can thiệp kịp thời.
Kết luận
🌈 Các xét nghiệm đặc biệt trong thai kỳ không phải lúc nào cũng cần thực hiện, nhưng lại đóng vai trò rất quan trọng khi thai kỳ có nguy cơ. Việc theo dõi sát sức khỏe thai nhi giúp phát hiện sớm những bất thường và đưa ra quyết định phù hợp để bảo vệ an toàn cho cả mẹ và bé. Nếu được tư vấn và thực hiện đúng thời điểm, các xét nghiệm này sẽ góp phần giúp thai kỳ diễn ra an toàn và yên tâm hơn cho người mẹ.
🔗 Tài liệu tham khảo
ACOG, 2026. Special Tests for Monitoring Fetal Well-Being.
https://www.acog.org/womens-health/faqs/special-tests-for-monitoring-fetal-well-being
