MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA TIỂU ĐƯỜNG THAI KỲ

Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ trải qua rất nhiều thay đổi. Một trong số đó là sự thay đổi trong quá trình chuyển hóa năng lượng. Khi cơ thể không điều chỉnh kịp, lượng đường trong máu có thể tăng cao hơn bình thường. Nếu vượt ngưỡng cho phép, mẹ sẽ được chẩn đoán là mắc bệnh tiểu đường thai kỳ.

Đây là tình trạng không hiếm gặp. Những mẹ thừa cân, có người thân bị tiểu đường hoặc từng bị tiểu đường thai kỳ trong lần mang thai trước có nguy cơ cao hơn. Tuy nhiên, việc điều chỉnh chế độ ăn, kiểm soát cân nặng và vận động hợp lý có thể giúp giảm đáng kể khả năng mắc bệnh.

Nội dung bài viết

Khi nào việc thay đổi chế độ ăn có thể giúp ích?

Trong thời gian mang thai, hầu hết phụ nữ đều được khuyên ăn uống cân bằng, đủ chất dinh dưỡng để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé. Tuy nhiên, với những mẹ có cân nặng cao hơn bình thường, việc thay đổi chế độ ăn có thể giúp ích rõ rệt.

Các nghiên cứu cho thấy phụ nữ thừa cân hoặc béo phì có thể giảm nguy cơ tiểu đường thai kỳ nếu thay đổi thói quen ăn uống trước hoặc trong thai kỳ, đặc biệt khi có sự hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng. Những thay đổi này giúp kiểm soát lượng đường trong máu tốt hơn và hạn chế tăng cân quá mức.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong số 100 phụ nữ thừa cân không thay đổi chế độ ăn, có khoảng 16 người bị tiểu đường thai kỳ. Còn ở nhóm điều chỉnh chế độ ăn, chỉ có khoảng 6 người mắc bệnh. Dù vậy, chưa có bằng chứng rõ ràng rằng việc này có thể giảm nguy cơ biến chứng trong thai kỳ hay lúc sinh nở.

Ăn uống như thế nào để giảm nguy cơ?

Carbohydrate là nhóm chất ảnh hưởng trực tiếp đến lượng đường trong máu. Vì vậy, mẹ bầu được khuyên nên chọn loại thực phẩm chứa carbohydrate tốt như gạo lứt, khoai lang, yến mạch, bánh mì nguyên cám thay cho tinh bột trắng. Bên cạnh đó, nên ăn nhiều rau xanh và trái cây ít ngọt để bổ sung chất xơ giúp ổn định đường huyết.

Việc chia nhỏ bữa ăn trong ngày cũng rất quan trọng. Thay vì chỉ ăn ba bữa lớn, mẹ có thể chia thành ba bữa chính và hai hoặc ba bữa phụ. Điều này giúp giữ đường huyết ổn định hơn. Mẹ cũng nên tránh đồ uống có đường, nước ngọt đóng chai và các món nhiều tinh bột tinh chế.

Một điều cần lưu ý là trong thai kỳ, cơ thể vẫn cần đủ năng lượng để nuôi dưỡng em bé. Vì vậy, mẹ tuyệt đối không nên áp dụng chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt hoặc ăn quá ít. Việc giảm cân trong thai kỳ không bao giờ được khuyến khích.

Tăng bao nhiêu cân là hợp lý trong thai kỳ?

Cân nặng tăng bao nhiêu là vừa đủ phụ thuộc vào cân nặng của mẹ trước khi mang thai. Các chuyên gia đưa ra khuyến nghị cụ thể như sau:
– Mẹ thiếu cân (BMI < 18,5): nên tăng khoảng 12,5–18 kg.

– Mẹ cân nặng bình thường (BMI 18,5–24,9): nên tăng khoảng 11,5–16 kg.

– Mẹ thừa cân (BMI 25–29,9): chỉ nên tăng 7–11,5 kg.

– Mẹ béo phì (BMI ≥ 30): chỉ nên tăng 5–9 kg.

Việc tăng cân quá nhanh hoặc quá nhiều có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tiểu đường thai kỳ, nên mẹ cần theo dõi cân nặng thường xuyên và trao đổi với bác sĩ khi cần.

Thực phẩm bổ sung có vai trò gì không?

Một số nghiên cứu cho thấy, hoạt chất myo-inositol có thể giúp cải thiện khả năng sử dụng insulin của cơ thể và giảm nguy cơ tiểu đường thai kỳ. Ngoài ra, phụ nữ bổ sung myo-inositol còn có thể giảm nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan đến huyết áp như tiền sản giật. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn cần thêm nghiên cứu để khẳng định tác dụng này, đặc biệt là về việc liệu nó có giúp giảm biến chứng trong quá trình sinh hay không.

Vitamin D cũng được quan tâm vì có khả năng ảnh hưởng đến đường huyết. Tuy vậy, hiện chưa có bằng chứng chắc chắn rằng việc bổ sung vitamin D có thể phòng ngừa tiểu đường thai kỳ.

Một số thực phẩm bổ sung khác như dầu cá omega-3 hay men vi sinh cũng được thử nghiệm, nhưng kết quả không cho thấy tác dụng phòng ngừa rõ ràng.

Tập thể dục có giúp ích không?

Câu trả lời là có. Tập thể dục đều đặn giúp ổn định lượng đường trong máu, cải thiện lưu thông máu và giúp mẹ kiểm soát cân nặng tốt hơn. Các nghiên cứu cho thấy, trong 100 phụ nữ không tập thể dục, có 5 người bị tiểu đường thai kỳ. Trong khi đó, ở nhóm tập thể dục thường xuyên, chỉ có 3 người mắc bệnh.

Tập thể dục còn giúp giảm mệt mỏi, ngủ ngon hơn và tăng sức khỏe cho mẹ trong suốt thai kỳ. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng cho thấy việc này làm giảm nguy cơ sinh mổ hoặc biến chứng trong khi sinh.

Nên chọn hình thức tập nào?

Với mẹ bầu khỏe mạnh, chỉ cần khoảng 30 phút tập luyện mỗi ngày, từ 3-4 ngày trong tuần là đủ. Những hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ nhanh, bơi lội hoặc đạp xe chậm rất phù hợp. Yoga dành cho bà bầu cũng là lựa chọn tốt giúp thư giãn và cải thiện lưu thông máu.

Tuy nhiên, các môn thể thao va chạm mạnh như bóng đá, võ thuật hoặc trượt tuyết cần tránh vì có thể gây nguy hiểm cho mẹ và bé. Nếu có nguy cơ sinh non hoặc từng có biến chứng thai kỳ, mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu tập luyện.

Thuốc có giúp phòng bệnh không?

Hiện tại, không có loại thuốc nào được khuyến cáo để phòng ngừa tiểu đường thai kỳ. Một số nghiên cứu đã thử dùng metformin, thuốc hạ đường huyết cho phụ nữ thừa cân, nhưng kết quả không rõ ràng. Hơn nữa, thuốc có thể gây tác dụng phụ như tiêu chảy, buồn nôn. Vì vậy, metformin chưa được phê duyệt cho mục đích phòng ngừa tiểu đường thai kỳ và không được khuyên dùng trong thai kỳ.

Kết luận

Tiểu đường thai kỳ là một tình trạng không thể xem nhẹ, nhưng cũng không phải là điều đáng sợ nếu mẹ được hướng dẫn và theo dõi đúng cách. Việc ăn uống cân bằng, tập thể dục đều đặn và khám thai định kỳ sẽ giúp mẹ chủ động phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe cho cả hai mẹ con.

Mỗi bữa ăn đủ chất, mỗi lần đi bộ ngắn sau bữa cơm hay tái khám định kỳ là những việc nhỏ nhưng có ý nghĩa rất lớn. Chăm sóc bản thân chính là cách tốt nhất để mang đến cho con một khởi đầu khỏe mạnh.

___

Poster 7 lưu ý trước khi xét nghiệm tiểu đường thai kỳ